Та ухаалаг төхөөрөмжөө тогтмол шинэчилдэг үү? Мэдээллийн аюулгүй байдлаа хамгаалахад программ хангамжийн шинэчлэл маш чухал үүрэгтэй. Учир нь хөгжүүлэгчид тухайн бүтээгдэхүүний шинэ хувилбарыг гаргахдаа зөвхөн дизайн, нэмэлт функц оруулаад л болчихдоггүй. Өмнөх хувилбарт илэрсэн аюулгүй байдлын асуудал, вирусын халдлага, мэдээлэл алдагдах магадлал зэрэг асуудлыг багасгадаг. Иймд М-ийн найзууд нь төхөөрөмжийн аюулгүй байдалтай холбоотой цуврал нийтлэлийнхээ гурав дахь дугаарт программ хангамжийн шинэчлэлт яагаад чухал вэ? гэдгийг тайлбарлах гэж байна.                

![Artboard 3 copy 3.png](/uploads/Artboard_3_copy_3_de42ef2fa9.png)            

Эдгээр тоонууд шинэчлэлтийг санаатай хойшлуулах нь таны мэдээллийг гадны халдлагад улам ойртуулдаг болохыг харуулж байна. Тиймээс шинэчлэлээ хойшлуулдаг зуршлаа өнөөдрөөр дуусгаарай. Хэдхэн товшилт, хэдхэн минут таны мэдээллийг аюулгүй байлгахад чухал үүрэгтэй юм шүү.                 
[![Asset 1.png](/uploads/Asset_1_2766911bfb.png)](https://m-bank.mn/contents)

Мэдээллийн аюулгүй байдлын хамгийн энгийн ч гэлээ чухал алхам бол программ хангамжаа тогтмол шинэчлэх юм. Шинэчлэл бүр нь өмнөх хувилбарын сул талыг засаж, таны төхөөрөмж, апп, хувийн мэдээллийг кибер халдлагаас хамгаалж байдаг. Хойшлуулсаар байвал эрсдэл л нэмэгдэнэ шүү. М-ийн найзууд нь M secure цувралын энэ удаагийн дугаарт шинэчлэлийн ач холбогдлыг онцоллоо.

thumbnail_Artboard 12.png

Artboard 12.png

“Update later” дарах зуршил хэр аюултай вэ? 

Хиймэл оюун (AI) бидний ажлыг хөнгөвчилж, өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг болсон. Гэвч технологи хөгжихийн хэрээр цахим залилангийн арга ч мөн адил шинэ түвшинд хүрч байна. Өнөөдөр залилан үйлдэгчид хүний дуу хоолой, дүр төрх, бичих хэв маягийг хүртэл дуурайлган хуурамч мэдээлэл түгээж, хүмүүсийг төөрөгдүүлэх боломжтой болжээ. Тиймээс М-ийн найзууд нь M secure цувралынхаа энэ удаагийн дугаарт шинэ үеийн залилан ба дижитал аюулгүй байдал сэдвийн хүрээнд цуврал нийтлэл бэлтгэн хүргэх гэж байна. Эхний дугаараараа AI ашигласан залилангийн эрсдэлүүдийн тухай, хэрхэн ажилладаг, ямар аюул дагуулдаг, хамгийн гол нь өөрийгөө хэрхэн хамгаалах талаар бэлтгэлээ. 

**AI ашигласан залилан гэж юу вэ?**

AI ашигласан залилан гэдэг нь гэмт этгээдүүд хиймэл оюуны тусламжтайгаар хүний дуу хоолой, зураг, дүрс бичлэг, бичих хэв маягийг дуурайлган хуурамч мэдээлэл үүсгэж, мөнгө эсвэл хувийн мэдээлэл авахыг оролддог залилангийн шинэ хэлбэр юм. Өмнө нь залилангийн мессежүүд дүрмийн алдаа ихтэй, ойлгомжгүй байдаг байсан бол өнөөдөр AI-ийн тусламжтайгаар яг л танил хүн, байгууллага эсвэл банкнаас ирсэн мэт үнэмшилтэй болсон байна. 

![Visual (2).png](/uploads/Visual_2_dd02aac904.png)

**Хамгийн түгээмэл AI залилангууд**

**1. Банкны нэр барьсан AI мессеж** 

"Таны дансанд сэжигтэй гүйлгээ илэрлээ", "Нэвтрэх эрх түдгэлзсэн тул баталгаажуулна уу", "Таны зээлийн хүсэлт батлагдлаа" гэх мэт мессежүүд нь албан ёсны мэдэгдэл мэт харагддаг ч үнэндээ таныг хуурамч сайт руу оруулж, нууц үг эсвэл картын мэдээллийг авах зорилготой байдаг. 

**2. Танил хүний дүрээр ирэх залилан** 

AI ашиглан хүний сошиал хаяг, зураг, нийтлэлээс мэдээлэл цуглуулж, таны найз эсвэл хамтран ажиллагч мэт харагдах хуурамч хаяг үүсгэдэг. Ингээд "яаралтай мөнгө шилжүүлээч", "энэ линкээр ороод санал өгөөч" гэх мэт хүсэлт илгээх нь түгээмэл болжээ. 

**3. AI дуу хоолойн залилан** 

Хэдхэн секундын дууны бичлэг байхад л AI тухайн хүний хоолойг дуурайлган дуудлага хийх боломжтой болсон. Тиймээс танил хүний дуугаар мөнгө нэхсэн дуудлага ирвэл давхар шалгаж баталгаажуулах шаардлагатай юм шүү. 

**AI залилангаас хэрхэн сэргийлэх вэ?**  

✅ Хэт яаруулж байгаа эсэхийг анзаарах: "Яг одоо", "нэн даруй", "түргэн" гэсэн шаардлага ихэвчлэн залилан байдаг. 

✅ Сэжигтэй холбоос дээр дарахгүй байх: Банк болон албан байгууллагын нэртэй төстэй боловч өөр домэйн ашигласан холбоос их байдаг. 

✅ Нууц мэдээллээ хэзээ ч өгөхгүй байх: Банк хэзээ ч нууц үг, OTP код, картын CVV кодыг утас, чат, мессежээр асуудаггүй гэдгийг санаарай.  

✅ Итгэхээсээ өмнө шалгах: Танил хүний нэрээр мөнгө нэхсэн бол өөр сувгаар тухайн хүнтэйгээ холбогдон заавал баталгаажуулаарай. 

Өмнө нь бид хуурамч линк, сэжигтэй мессежийг алдаатай бичвэрээр нь таньдаг байсан бол өнөөдөр AI тэдгээрийг бараг ялгагдахгүй хэмжээнд хүргэсэн. Тиймээс цахим орчинд харсан бүхэндээ итгэхээс илүү шалгаж нягталдаг дадал хамгийн хүчтэй хамгаалалт болж байна. Технологи ухаалаг болохын хэрээр бидний сонор сэрэмж ч бас ухаалаг байх хэрэгтэй. М-ийн найзууд нь хэрэгтэй зөвлөгөөг хүргэлээ. Одоо хэрэгжүүлэх л үлдлээ. 
![Asset 1.png](/uploads/Asset_1_2766911bfb.png)

AI зөвхөн таны ажлыг хөнгөвчилдөггүй. Залилагчдыг ч бас ухаалаг болгож байна.

thumbnail_Thumbnail (5).png

Thumbnail (5).png

Хиймэл оюун ашигласан залилангийн шинэ эрсдлүүд  

Сүүлийн үед бид сар бүр тогтмол хураамж (subscription) авдаг апп, платформууд элбэг ашиглах болсон. Гэвч үүний ард нуугдах зарим нэг аюул бий. "Free trial", "Only $1" гэж эхэлдэг саналын цаана үнэндээ таны картын мэдээллийг авч тогтмол, өндөр дүнгээр автомат таталт хийх зорилго нуугддаг. Ингэснээр та мэдэлгүйгээр сар бүр ашигладаггүй үйлчилгээний төлөө мөнгөө алддаг. М-ийн найзууд нь **Subscription залилан** төрлийн эрсдэлээс сэргийлэх зөвлөмжийг M secure цувралын энэ дугаарт бэлтгэлээ.  

![Artboard 3 copy 2.png](/uploads/Artboard_3_copy_2_e2d460e8d7.png)

**Ийм залиланг таних 4 шинж тэмдэг**            
**Хэт сайхан сонсогдох санал:** 1 долларын үнэтэй Netflix, хиймэл оюуны хэрэгсэл, насанд хүрэгчдийн сайт, крипто апп-ууд гэж анхаарал татдаг.               
**Бүртгүүлэхэд шууд карт шаардана:** Үнэхээр туршилтын хувилбар байвал шууд ашиглуулах боломжтой байх ёстой ч эхлээд картын мэдээлэл шаардаж байвал сэрэмжтэй байхад илүүдэхгүй.              
**Домэйн нэр:** .top, .xyz, .info гэх мэт түгээмэл бус домэйнууд байдаг.                     
**Хязгаарлагдмал тохиргоо:** Cancel буюу цуцлах тохиргоо бараг байхгүй, дансаа хаах боломжгүй эсвэл хариу өгдөггүй, холбогдох аргагүй платформууд байдаг.  

Хэдий залилан биш ч, нэг удаагийн subscription идэвхжүүлээд картын мэдээллээ оруулсан бол дараа сарын төлбөр автоматаар суутгагддаг гэдгийг санаарай. Тиймээс дараагийн сард ашиглахгүй бол марталгүй цуцалж, хэрэгцээгүй төлбөрөөс өөрийгөө хамгаалаарай.  
[![Asset 1.png](/uploads/Asset_1_2766911bfb.png)](https://m-bank.mn/contents)

Subscription үйлчилгээ нэг л товшилтоор идэвхэждэг ч цуцлахаа мартвал таны данснаас автоматаар таталт хийдгийг санаарай. Хэрэглэдэггүй апп, платформд дунджаар сар бүр $10 зарцуулдаг гэх судалгаа хүртэл бий. Тиймээс М-ийн найзууд нь М secure цувралынхаа энэ дугаарт Subscription үйлчилгээ авахаас өмнө юуг анхаарах шаардлагатайг мөн Subscription төрлийн залилангаас хэрхэн сэргийлэх тухай хэрэгтэй зөвлөгөөг багцаллаа.

thumbnail_Artboard 6 copy.png

Artboard 6 copy.png

Subscription хийхээсээ өмнө анхаарах зүйлс  

Та интернэтээр үйлчилгээ авахдаа яг жинхэнэ юм шиг харагдах сайтуудад холбогдож байсан уу? Эдгээр хуурамч сайтууд таны нууц мэдээлэл, дансны мэдээллийг авч, санхүүгийн эрсдэлд оруулах боломжтой байдаг. “Заяаны ханиа хэрхэн олох вэ?” гэсэн сонжоо, “Та цоо шинэ iPhone 17 Pro Max хожлоо” гэх шагналын тохирлоос эхлээд цахим орчинд сонирхол татах хуурамч вэбсайт олон байдаг шүү. М-ийн найзууд нь M secure цувралын энэ дугаарт хуурамч сайтын эрсдэлийг онцолж байна. 

![Artboard 3 copy 4.png](/uploads/Artboard_3_copy_4_baadf5ba2d.png)

**Хуурамч вэбсайтыг хэрхэн таних вэ?**           
-URL буюу вэбийг нь сайтар харах. Хуурамч сайтууд ихэвчлэн жинхэнэ сайтаас бага зэрэг ялгаатай, гэхдээ төөрөгдүүлсэн домэйн нэр ашигладаг. Жишээ нь, mbank.mn, m.bank.mn гэх мэт              
-Нэрээс гадна харагдац, өнгө, логог нь яг адилхан хуулбарладаг              
-Ихэнхдээ байршил, холбоо барих хаяг, утас, албан ёсны хуудасны холбоос байхгүй                
-Тодорхой шалтгаангүй нууц үгээ солих, төлбөр төлөхийг шаарддаг 

**Хэрхэн өөрийгөө хамгаалах вэ?**              
-Сэжигтэй холбоос дээр дарахаас өмнө URL-ийг сайтар шалгах                
-Хувийн мэдээлэл оруулахын өмнө вэбсайт нь HTTPS-тай эсэхийг шалгах (домайны урд хэсэг ногоон өнгөтэй цоожны дүрс гарч ирдэг)                 
-И-мэйл, мессежээр ирсэн холбоосоос болгоомжилж, шууд хариу өгөхгүй байх                  
-Итгэмжлэгдсэн эх сурвалжийн сайтаас л үйлдэл хийх 

Цахим орчинд мэдээллээ хамгаалах нь зөвхөн технологийн асуудал бус, таны хариуцлага юм шүү. Жинхэнэ дүр төрхтэй хуурамч сайт таны нууц үг, картын мэдээллийг авч үр дүнд нь санхүү, нэр хүнд, сэтгэл зүй гээд олон зүйлээр  хохирох эрсдэлтэй. Тиймээс найзуудаа туршлагатай биш байлаа ч анхааралтай байгаарай.  
[![Asset 1.png](/uploads/Asset_1_2766911bfb.png)](https://m-bank.mn/contents)

Интернэт орчинд жинхэнэ мэт харагддаг хуурамч сайтууд олон бий. Эдгээр сайтууд ихэвчлэн таны нууц үг, картын мэдээллийг авах зорилготой байдаг юм шүү. Тиймээс М-ийн найзууд нь энэхүү нийтлэлээр хуурамч сайтыг 30 секундэд таних 4 аргыг багцаллаа.

Валютын ханш

Ханшийн мэдээлэл